آشنایی با گواهینامه بین‌المللی PCN در تست غیرمخرب و نحوه دریافت آن

گواهینامه PCN تست غیرمخرب یکی از معتبرترین مدارک بین‌المللی در زمینه بازرسی فنی و آزمون های غیرمخرب (NDT) است که صلاحیت حرفه‌ای بازرسان را برای انجام روش های مختلف تست و ارزیابی عیوب در قطعات، تجهیزات و سازه ‌های صنعتی تأیید می‌کند. اما PCN چیست و چرا دریافت این مدرک برای تکنسین ها و مهندسان فعال در حوزه بازرسی جوش، خطوط لوله، مخازن تحت فشار و صنایع نفت و گاز اهمیت دارد؟

با گسترش پروژه‌ های صنعتی بین‌المللی، شرکت ها به نیروهای متخصصی نیاز دارند که دانش فنی و مهارت عملی آن‌ها مطابق استانداردهای معتبر جهانی تأیید شده باشد. گواهینامه بین‌المللی PCN در تست غیرمخرب با هدف ارزیابی و تأیید این صلاحیت‌ها طراحی شده است و می‌تواند فرصت ‌های شغلی بیشتری را در بازارهای بین‌المللی برای متخصصان NDT فراهم کند.

PCN چیست و چه ارتباطی با BINDT و ISO 9712 دارد؟

PCN مخفف Personnel Certification in Non-Destructive Testing و نام یک طرح بین‌المللی برای صلاحیت‌ سنجی و صدور گواهینامه متخصصان آزمون‌های غیرمخرب است.

این طرح توسط مؤسسه بریتانیایی آزمون‌های غیرمخرب (BINDT) مدیریت می‌شود. BINDT یک نهاد تخصصی و معتبر در زمینه فناوری‌های بازرسی غیرمخرب است که از طریق سیستم PCN، صلاحیت حرفه‌ای افراد را بر اساس الزامات استانداردهای بین‌المللی ارزیابی می‌کند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی های گواهینامه PCN تست غیرمخرب، انطباق آن با استاندارد ISO 9712 است. استاندارد ISO 9712 الزامات مربوط به آموزش، تجربه کاری، آزمون و صدور گواهینامه برای پرسنل فعال در حوزه تست‌های غیرمخرب را مشخص می‌کند.

بنابراین، گواهینامه بین المللی PCN برای تست غیرمخرب صرفاً یک مدرک شرکت در دوره آموزشی نیست؛ بلکه نتیجه ارزیابی دانش نظری، تجربه صنعتی و توانایی عملی فرد در انجام یک روش مشخص از آزمونهای غیرمخرب است.

سطوح ۱ و ۲ و ۳ PCN چه تفاوتی باهم دارند؟

مانند بسیاری از سیستم ‌های معتبر صلاحیت ‌سنجی NDT، گواهینامه PCN تست غیرمخرب در سه سطح اصلی صادر می‌شود. هر سطح نشان‌دهنده میزان دانش، تجربه و مسئولیت حرفه‌ای فرد است.

سطح ۱ (Level 1):

افرادی که دارای گواهینامه سطح ۱ هستند، صلاحیت انجام آزمون های غیرمخرب را مطابق دستورالعمل های تأییدشده دارند. این افراد باید بتوانند تجهیزات را تنظیم کنند، آزمون را انجام دهند و نتایج را ثبت کنند؛ اما مجاز به انتخاب مستقل روش آزمون یا تفسیر و ارزیابی نهایی نتایج نیستند.

سطح ۲ (Level 2):

گواهینامه PCN NDT سطح ۲ یکی از پرتقاضاترین مدارک در بازار کار بازرسی صنعتی است. دارنده این مدرک علاوه بر انجام آزمون، توانایی انتخاب تکنیک مناسب، تنظیم تجهیزات، تفسیر و ارزیابی نتایج و تهیه گزارش بازرسی را دارد.

همچنین متخصص سطح ۲ می‌تواند دستورالعمل‌های آزمون را بر اساس استانداردها و الزامات فنی تدوین کند.

سطح ۳ (Level 3):

این سطح بالاترین درجه صلاحیت در سیستم PCN محسوب می‌شود. متخصصان سطح ۳ توانایی مدیریت فنی برنامه‌های بازرسی، انتخاب روش‌های مناسب NDT، تدوین و تأیید دستورالعمل‌های فنی و نظارت بر عملکرد سایر سطوح را دارند.

PCN برای کدام روش‌های آزمون غیرمخرب صادر می‌شود؟

گواهینامه PCN برای روش ها و تکنیک‌ های مختلف آزمون غیرمخرب صادر می‌شود. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

1. UT (Ultrasonic Testing): آزمون فراصوتی برای شناسایی عیوب داخلی و اندازه‌گیری ضخامت.
2. RT (Radiographic Testing): آزمون رادیوگرافی برای بررسی عیوب داخلی جوش و قطعات.
3. MT (Magnetic Particle Testing): آزمون ذرات مغناطیسی برای شناسایی عیوب سطحی و نزدیک به سطح در مواد فرومغناطیس.
4. PT (Liquid Penetrant Testing): آزمون مایعات نافذ برای شناسایی ترکها و ناپیوستگی‌های سطحی.
5. ET (Eddy Current Testing): آزمون جریان گردابی برای شناسایی عیوب و تغییرات خواص مواد رسانا.
6. VT (Visual Testing): آزمون بازرسی چشمی و ارزیابی ظاهری قطعات و جوش‌ها.
7. PAUT (Phased Array Ultrasonic Testing): آزمون فراصوتی آرایه فازی یا فیزاری.
8. TOFD (Time of Flight Diffraction): روش تافد یا پراش زمان پرواز برای تشخیص و اندازه‌گیری عیوب جوش.

علاوه بر این موارد، برخی روش های تخصصی مانند ACFM و تفسیر رادیوگرافی نیز در دامنه گواهینامه‌های PCN قرار دارند.

نکته مهم این است که صدور گواهینامه برای هر روش، سطح و حوزه صنعتی (Sector) شرایط و الزامات مشخصی دارد.

پیش‌نیازها و مراحل دریافت گواهینامه PCN چیست؟

برای دریافت گواهینامه بین‌المللی PCN در تست غیرمخرب، متقاضی باید مراحل مشخصی را طی کند. این مراحل عبارت‌اند از:

۱. انتخاب روش و سطح موردنظر

در ابتدا باید روش آزمون و سطح موردنظر مشخص شود. برای مثال، فردی که در زمینه بازرسی جوش فعالیت می‌کند، می‌تواند برای دریافت مدرک UT Level 2 یا RT Level 2 اقدام کند.

۲. شرکت در دوره آموزشی معتبر

متقاضی باید دوره آموزشی مورد تأیید سیستم PCN را در روش انتخابی بگذراند. این دوره شامل مباحث تئوری، اصول فنی، استانداردهای مرتبط، تجهیزات و تمرین‌های عملی است.

۳. داشتن تجربه کاری مرتبط

یکی از الزامات مهم دریافت مدرک PCN، داشتن تجربه صنعتی مستند در روش انتخابی است. میزان تجربه موردنیاز با توجه به روش آزمون و سطح گواهینامه متفاوت است.

برای مثال، طبق الزامات عمومی PCN24، حداقل تجربه لازم برای سطح ۲ در روش‌های UT و RT، در مسیر متداول ارتقا از سطح ۱، ۱۳۵ روز و در مسیر ورود مستقیم ۱۸۰ روز است. برای روش های PT و MT این مقادیر به‌ترتیب ۴۵ و ۶۰ روز است.

۴. تأیید سلامت بینایی

متقاضی باید آزمون بینایی نزدیک و تشخیص رنگ را مطابق الزامات PCN انجام دهد. آزمون بینایی نزدیک باید حداقل سالانه و ارزیابی تشخیص رنگ در بازه‌ های تعیین ‌شده توسط استاندارد انجام شود.

۵. شرکت در آزمونهای تئوری و عملی

آزمون PCN معمولاً شامل بخش‌ های زیر است:

• آزمون عمومی درباره اصول و مبانی روش انتخابی.
• آزمون تخصصی درباره کاربرد روش در حوزه صنعتی مربوطه.
• آزمون عملی برای ارزیابی توانایی کار با تجهیزات و شناسایی عیوب.
• برای سطح ۲، آزمون تدوین دستورالعمل آزمون (NDT Instruction Writing) .

۶. ثبت درخواست و دریافت گواهینامه

پس از قبولی در آزمون‌ها و تأیید مدارک آموزشی، سوابق کاری و شرایط پزشکی، گواهینامه توسط BINDT صادر می‌شود. آزمون‌ها باید در مراکز مجاز و مورد تأیید این سیستم (AQB) برگزار شوند.

اعتبار و تمدید گواهینامه PCN چگونه است؟

اعتبار معمول گواهینامه PCN حداکثر پنج سال است. برای تمدید آن، دارنده مدرک باید مدارک لازم درباره استمرار فعالیت حرفه‌ای، تجربه کاری و سلامت بینایی خود را ارائه کند.

بسته به نوع گواهینامه و شرایط طرح، تمدید می‌تواند از طریق سیستم امتیازدهی و ارزیابی سوابق یا شرکت در آزمون‌های تجدید صلاحیت انجام شود.

همچنین برای تمدید، استمرار فعالیت در روش مربوطه و نداشتن وقفه شغلی غیرمجاز اهمیت دارد. بنابراین، دریافت مدرک به‌تنهایی کافی نیست و دارنده آن باید صلاحیت حرفه‌ای خود را در طول زمان حفظ کند.

تفاوت PCN و ASNT و گواهی‌های داخلی چیست؟ ارزش آن برای مهاجرت و کار خارج از کشور

یکی از سؤالات رایج متخصصان NDT، تفاوت PCN و ASNT است. هر دو مجموعه از نام های شناخته ‌شده در صنعت آزمون های غیرمخرب هستند، اما سیستم‌ های صدور گواهینامه آنها تفاوت ‌هایی دارند.

گواهینامه PCN بر اساس استاندارد ISO 9712 و از طریق یک سیستم مستقل و متمرکز صادر می‌شود. در مقابل، ASNT دارای برنامه‌های مختلفی است. برای مثال، گواهینامه‌های مبتنی بر SNT-TC-1A معمولاً توسط کارفرما و مطابق دستورالعمل مکتوب همان شرکت صادر می‌شوند؛ بنابراین نباید تمام مدارک ASNT را یکسان در نظر گرفت. برنامه ASNT 9712 نیز بر اساس استاندارد ISO 9712 طراحی شده است.

از نظر مقایسه با گواهینامه‌ های داخلی، مهمترین مزیت PCN این است که صلاحیت فرد از طریق یک سیستم بین‌المللی مستقل ارزیابی می‌شود؛ درحالی‌که اعتبار مدارک داخلی ممکن است به صادرکننده، استاندارد مورد استفاده و الزامات کارفرما محدود باشد.

ارزش گواهینامه PCN برای مهاجرت و اشتغال بین‌المللی:

داشتن مدرک PCN می‌تواند شانس استخدام در شرکت‌های فعال در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، نیروگاهی، کشتی‌سازی، خطوط لوله و پروژه‌های عمرانی خارج از کشور را افزایش دهد.

این مدرک به‌ویژه برای افرادی که قصد فعالیت در کشورهای اروپایی، خاورمیانه و پروژه‌های بین‌المللی را دارند، یک امتیاز حرفه‌ای محسوب می‌شود.

البته باید توجه داشت که داشتن PCN به‌تنهایی تضمین‌کننده دریافت ویزای کاری یا استخدام نیست. کارفرما ممکن است علاوه بر مدرک، سابقه پروژه‌ای، تسلط به زبان انگلیسی، آشنایی با استانداردهای صنعتی و مجوزهای اختصاصی محل کار را نیز مطالبه کند.

نتیجه‌گیری

گواهینامه PCN تست غیرمخرب یکی از مدارک معتبر بین‌المللی برای تأیید صلاحیت تخصصی مهندسان و تکنسین ‌های فعال در حوزه بازرسی فنی و آزمونهای غیرمخرب است. این گواهینامه با تکیه بر الزامات استاندارد ISO 9712 و تحت نظارت BINDT  صادر می‌شود و سه سطح اصلی برای ارزیابی توانایی‌ های حرفه‌ای افراد دارد.

دریافت این مدرک، به‌ ویژه گواهینامه PCN NDT سطح ۲، می‌تواند مسیر پیشرفت شغلی متخصصان NDT را هموار کند و فرصت فعالیت در پروژه‌های بین‌المللی را افزایش دهد. بااین‌حال، انتخاب روش مناسب، گذراندن آموزش معتبر، کسب تجربه عملی و موفقیت در آزمون‌های تخصصی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای دریافت آن هستند.

سوالات متداول

۱. گواهینامه PCN چیست؟

PCN  یک سیستم بین‌المللی صلاحیت‌ سنجی و صدور گواهینامه برای متخصصان آزمونهای غیرمخرب است که توسط BINDT  مدیریت می‌شود و با استاندارد ISO 9712 انطباق دارد.

۲. آیا برای دریافت PCN سطح ۲ باید ابتدا مدرک سطح ۱ داشته باشیم؟

خیر. در برخی روشها امکان ورود مستقیم به آزمون سطح ۲ وجود دارد؛ البته متقاضی باید شرایط آموزشی و تجربه کاری لازم را مطابق الزامات PCN داشته باشد.

۳. اعتبار گواهینامه PCN چند سال است؟

اعتبار معمول گواهینامه PCN پنج سال است و پس از آن باید مطابق ضوابط تمدید یا تجدید صلاحیت شود.

۴. کدام مدرک برای استخدام خارج از کشور بهتر است؛ PCN یا ASNT؟

انتخاب بین این دو به کشور مقصد، نوع پروژه و الزامات کارفرما بستگی دارد. PCN و ASNT 9712 هر دو مبتنی بر سیستم صلاحیت‌ سنجی مستقل هستند، اما مدارک مبتنی بر SNT-TC-1A ماهیت کارفرمامحور دارند.

۵. آیا گواهینامه PCN در ایران قابل دریافت است؟

امکان شرکت در آزمون به وجود مراکز مجاز و مورد تأیید BINDT بستگی دارد. متقاضیان باید پیش از ثبت‌نام، فهرست مراکز AQB  و شرایط برگزاری آزمون را در وب‌سایت رسمی BINDT بررسی کنند.