آشنایی با انواع سطوح NDT و اهمیت گواهینامه آن

انواع سطوح NDT از مهم‌ترین مباحث در حوزه تست‌های غیرمخرب هستند، زیرا اپراتورها و کارشناسان NDT برای انجام هر روش، باید گواهینامه معتبر در سطح مشخص داشته باشند. این سطوح نشان‌ دهنده میزان مهارت، تجربه، مسئولیت و اختیارات فرد در اجرای آزمون‌های غیرمخرب است. در صنعت امروز که کیفیت و ایمنی نقش حیاتی دارند، استفاده از تکنسین‌ها و متخصصانی که به‌طور رسمی دارای گواهینامه سطح ۱، ۲ یا ۳ هستند، یک الزام استاندارد محسوب می‌شود.

در این مقاله به معرفی کامل انواع گواهینامه سطوح بازرسی جوش، شرح ویژگی‌ها و اختیارات هر سطح، فرآیند صدور گواهینامه و تفاوت‌هایی که استانداردهای معتبر بین‌المللی مانند ASNT، ISO 9712 و EN ISO تعریف کرده‌اند، می‌پردازیم. همچنین درباره نقش NDT سطح 1 و NDT سطح 2 با نگاهی تخصصیتر صحبت خواهیم کرد تا درک جامعی از انواع سطوح و لول تست‌ غیرمخرب NDT حاصل شود.

گواهینامه سطح ۱ (NDT Level I): وظایف، مسئولیت‌ ها و محدودیت ‌ها

گواهینامه سطح ۱ NDT اولین و ابتدایی‌ترین سطح صلاحیت در تست‌های غیرمخرب است. افراد در این سطح معمولاً به ‌عنوان تکنسین کم‌تجربه یا تازه‌ وارد شناخته می‌شوند و فعالیت‌های آنها زیر نظر مستقیم متخصص سطح ۲ یا سطح ۳ انجام می‌گیرد.

ویژگی‌ها و اختیارات سطح ۱

توانایی انجام آزمون طبق دستورالعمل‌های از پیش ‌نوشته ‌شده
تنظیم اولیه تجهیزات براساس معیارهای مشخص
ثبت نتایج بدون تفسیر
آماده ‌سازی قطعه قبل از تست (تمیزکاری، چیدمان، کالیبراسیون ساده)

محدودیت‌های سطح ۱

عدم اختیار تفسیر نتایج
عدم صلاحیت برای انتخاب روش آزمون
عدم امکان تدوین دستورالعمل
الزام به کار تحت نظارت سطح ۲ یا ۳

نقش سطح ۱ در بازرسی جوش:

در معرفی کامل انواع سطوح جوش، سطح ۱ معمولاً وظیفه اسکن، اجرای تست، مارک‌گذاری عیوب و تهیه گزارش خام را بر عهده دارد، بدون آن‌که قادر به ارائه نظر فنی نهایی باشد.

گواهینامه سطح ۲ (NDT Level II): صلاحیتهای پیشرفته و اختیارات اجرایی

افرادی که گواهینامه NDT سطح 2 دریافت می‌کنند، به‌ عنوان متخصص آزمون شناخته می‌شوند و نسبت به سطح ۱، اختیارات و مسئولیت‌های بسیار گسترده‌تری دارند. این سطح در بیشتر صنایع از جمله نفت و گاز، هوافضا و خودروسازی، به‌عنوان حداقل سطح قابل قبول برای تفسیر نتایج و تصمیم‌گیری فنی در نظر گرفته می‌شود.

وظایف و اختیارات سطح ۲

تنظیم کامل و پیشرفته تجهیزات
انتخاب تکنیک مناسب براساس استانداردها
اجرای آزمون با روش صحیح و کنترل کیفیت فرایند
تفسیر و ارزیابی نتایج براساس استانداردهای پذیرش
آموزش سطح ۱
تهیه گزارش کامل فنی برای ارائه به مهندسان یا کارفرما

اهمیت سطح ۲ در صنایع

سطح ۲ اصلی‌ترین نقش اجرایی را در انواع سطوح NDT و لول تست غیرمخرب دارد. متخصص سطح ۲ علاوه بر تشخیص عیوب، باید میزان تأثیر آنها بر عملکرد سازه را نیز تحلیل کند. شرکت ‌ها برای تایید صحت کیفیت جوش و مواد، عمدتاً به نتایج افراد سطح ۲ اعتماد می‌کنند.

گواهینامه سطح ۳ (NDT Level III): نقش کارشناسی، تدوین دستورالعمل و مسئولیت‌های قانونی

سطح ۳ بالاترین درجه صلاحیت در حوزه NDT است. این افراد معمولاً مدیران بازرسی، مشاوران فنی، ناظران عالی یا کارشناسان ارشد کنترل کیفیت هستند. مسئولیت‌ های آنان بیشتر به جای اجرا، شامل مدیریت، طراحی، نظارت کلان و تحلیل ‌های تخصصی می‌شود.

مهارت‌ها و اختیارات سطح ۳

تدوین و تأیید دستورالعمل‌های NDT
انتخاب روش مناسب برای هر قطعه یا پروژه
تحلیل پیچیده ‌ترین نتایج و بررسی موارد اختلاف
برگزاری آزمون‌های سطح ۱ و ۲
مشاوره فنی به کارفرمایان و نهادهای بازرسی
ارزیابی صلاحیت متخصصان و ایجاد برنامه‌ های آموزشی

نقش حقوقی و مدیریتی

سطح ۳ معمولاً به‌ عنوان مسئول فنی NDT در شرکت ها شناخته می‌شود و امضای او اعتبار قانونی دارد. در بسیاری از پروژه‌ های حساس، مانند خطوط لوله، سازه ‌های دریایی و تجهیزات تحت فشار، حضور یک متخصص سطح ۳ الزامی است.

صفحه پیشنهادی: عیب یاب آلتراسونیک مدل CTS-9D

تفاوت‌های کلیدی بین گواهینامه سطوح ۱، ۲ و ۳ در استانداردهای بین‌المللی

استانداردهای معتبر جهانی مانند ASNT SNT-TC-1A، ISO 9712 و EN ISO 9712 تفاوت‌های روشن و یکسانی بین این سطوح تعریف کرده‌اند:

۱. میزان اختیارات

سطح ۱: انجام آزمون طبق دستورالعمل
سطح ۲: انتخاب تکنیک، اجرا و تفسیر
سطح ۳: طراحی برنامه آزمون و مدیریت کل حوزه

بیشتر بخوانید: معرفی انجمن آمریکایی آزمون ‌های غیرمخرب ASNT

۲. تجربه مورد نیاز

سطح ۱: کمترین میزان تجربه عملی
سطح ۲: تجربه بیشتر و تسلط کامل بر روش
سطح ۳: سالها تجربه اجرایی و مدیریتی

۳. مسئولیت ‌های قانونی

سطح ۱ و ۲: اجرا و گزارش ‌دهی
سطح ۳: تایید نهایی، سیاست‌گذاری و ارائه راهکار

۴. نقش در بازرسی و تست جوش

در معرفی کامل انواع گواهینامه سطوح بازرسی جوش، تنها سطح ۲ و ۳ مجاز به تأیید نهایی کیفیت جوش هستند.

فرآیند آزمون و گواهینامه ‌دهی سطوح NDT

مسیر دریافت گواهینامه NDT بسته به استاندارد انتخابی متفاوت است، اما معمولاً شامل این مراحل می‌شود:

۱. آموزش تئوری و عملی

شرکت در دوره ‌های تخصصی هر روش شامل: UT، RT، PT، MT، VT

اصول فیزیکی
استانداردهای بازرسی
تجهیزات و تکنیک ها
تحلیل عیوب

۲. آزمون کتبی

شامل سه بخش:

عمومی (General)
تخصصی روش (Specific)
دستورالعمل عملی (Procedure)

۳. آزمون عملی

در سطح ۱ و ۲، داوطلب باید تست را روی قطعات واقعی انجام دهد.
در سطح ۳، آزمونهای تئوری و نیازمندی‌ های اضافی شامل تهیه دستورالعمل نیز وجود دارد.

۴. تجربه کاری

حداقل ساعات تجربه مورد نیاز به روش و سطح بستگی دارد.
برای مثال:

سطح ۱ حدود ۷۰ تا ۲۵۰ ساعت
سطح ۲ حدود ۲۵۰ تا ۱۰۰۰ ساعت
سطح ۳ نیازمند چند سال تجربه اجرایی و مدیریتی

۵. تأیید نهایی و صدور گواهینامه

پس از موفقیت در آزمونها و تایید تجربه، گواهینامه توسط مرکز آموزشی یا مؤسسه معتبر صادر می‌شود.

نتیجه‌گیری

درک صحیح از انواع سطوح NDT برای انتخاب نیروی متخصص و تضمین کیفیت فرآیند های صنعتی ضروری است. آشنایی با سطوح NDT نشان می‌دهد هرکدام از سطوح 1، 2 و 3 نقش ‌های متفاوتی در اجرای آزمون‌های غیرمخرب دارند و از تکنسین تازه‌کار تا کارشناس ارشد، یک مسیر حرفه‌ ای کامل را تشکیل می‌دهند. آگاهی از ویژگی ها، تفاوت‌ ها و فرآیند گواهینامه ‌دهی باعث می‌شود شرکت ها با اطمینان بیشتری متخصص مناسب را انتخاب کرده و کیفیت و ایمنی پروژه ‌ها را تضمین کنند.

مقالات پیشنهادی: